ممكن است كه از جهات « 1 » ديگر باشد : يكى آن كه مصلحت آن بنده در برآمدن آن حاجت نباشد ؛ بلكه متضمّن ضررى دينى يا دنيوى از براى او باشد و استدعاى حصول آن مطلب ، از قبيل طلبِ سمّ قاتل است از كريم ، و خواستن غذاى مضرّ از طبيب . و دعاى بنده در چنين حالتى ، بىفايده نيست ؛ زيرا كه دعا ، مطلقاً عبادت الهى است و موجب ترتّب ثواب و رفعِ درجات مىشود ، هرچند حصول مطلب بر آن مترتّب نشود . ديگر آن كه گاه هست كه خداى تعالى ، تأخير در استجابت دعاى دوستان خود مىفرمايد ، به جهت آن‌كه نمىخواهد كه آواز دعاى ايشان از درگاه او قطع شود ، ودعاى دشمنان خود را زود مستجاب مىكند ، به جهت آن كه آواز ايشان ، قطع شود . و كلينى ؛ به اين مضمون ، چند حديثْ روايت كرده . « 2 » ديگر آن كه گاه هست كه دعاى بعضى از دوستان خود را در مطلبى مستجاب نمىفرمايد ، از جهت آن كه بهتر از آنچه طلبيده‌اند ، در دنيا يا در آخرت ، به ايشان عطا فرمايد ، چنانچه كلينى رحمه الله از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده كه فرمود : مؤمنى باشد كه دعا كند به جهت برآمدن حاجت خود ، و خداى تعالى ، به ملائكه فرمايد كه : « حاجت او را ديرتر برآوريد » ، از براى آن كه آواز و دعاى او را دوست مىدارد « 3 » . و در روز قيامت مىفرمايد كه : « اى بنده من ! از من ، حاجتى خواستى و برآوردن آن را تأخير نمودم و ثوابى كه در عوض آن به تو مىدهم ، چنين و چنين است . و در فلان مطلب ، دعا كردى و اجابت آن را تأخير كردم و ثوابى كه به تو مىدهم ، چنين و چنين است » . پس بندهء مؤمن ، آرزو خواهد كرد كه : « كاش ، هرگز دعاى من در دنيا « 4 » مستجاب نمىشد ! » ؛ زيرا كه مىبيند كه خداى تعالى ، چه مقدار ثوابْ عطا مىفرمايد . « 5 » و از آنچه گذشت ، معلوم شد كه بندهء مؤمن ، مىبايد كه اگر حاجتش در درگاه الهى حاصل نشود ، يا ديرتر به حصول رسد ، يأس و نااميدى در او راه نيابد و اميدش به كَرَم الهى ضعيف نشود و اگر مطلبش زود حاصل شود ، مغرور نشود و جزم به خوبى و قرب خود در درگاه الهى نكند و تجويز آن كند كه برآمدن حاجت ، از راه استدراج و غضب باشد . و در باب خوف و رجا ، مرتبهء وسط را محافظت نموده ، فريب شيطان [ را ] نخورد و تا تواند ، در مطالب عظيم و حقير ، دعا كند و يقين داند كه اگر دعا مستجاب نشود ، از كَرَم الهى ، آن قدر به او مىرسد كه آرزوى برنيامدن جميع حاجات دنيوى كند .

--> ( 1 ) . ب : « جهت » . ( 2 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 489 و 490 ، ح 3 و 7 . ( 3 ) . ب : « مىدارم » . ( 4 ) . ب و ج : « هرگز در دنيا دعاى من » . ( 5 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 490 و 491 ، ح 9 .